Đồng Lê Quỳnh Hương – Người Kể Chuyện Văn Hóa Việt Nam

Đôi nét về chị Đồng Lê Quỳnh Hương

 

  • Phó giám đốc Vietlife, khu phức hợp nhà hàng – khách sạn mang câu chuyện Việt.
  • Freelancer xây dựng câu chuyện thương hiệu mang tính khác biệt cho doanh nghiệp/cá nhân (branding manager).
  • Đồng sáng lập Nhà Của Thời Thơ Ấu – dự án cộng đồng kết nối những người trẻ yêu văn hóa Việt.

“Chị không muốn nhắc đến người trẻ là người ta nghĩ ngay đến sự cô đơn. Chị không muốn người trẻ phải cô đơn. Mỗi khi về Nhà, họ sẽ cảm thấy được an ủi, được yêu thương, được quay lại tuổi thơ.” Đó là những tâm sự mà chị Đồng Lê Quỳnh Hương đã chia sẻ với tôi trong ngày đầu tiên đến với Nhà Của Thời Thơ Ấu – dự án văn hóa cộng đồng do vợ chồng chị đồng sáng lập, với mong muốn tạo dựng một không gian kết nối những người trẻ yêu quý văn hóa Việt.

Chân dung chị Đồng Lê Quỳnh Hương

Xây Nhà làm… bảo tàng ký ức

Tóc nhuộm vàng, quần áo xì tin, phong cách tự tin pha chút mơ mộng là ấn tượng đầu tiên của tôi về chị Đồng Lê Quỳnh Hương. Nhưng sau khi lắng nghe hành trình chị nuôi nấng Nhà Của Thời Thơ Ấu, tôi nhận ra ẩn sau vẻ ngoài hiện đại ấy là một tâm hồn thủy chung với những điều cũ kỹ.

Nói về ngôi nhà tường vàng, cửa xanh, lặng lẽ nép mình trong con hẻm Sài Gòn, chị Hương chia sẻ: “Chị là một người hoài cổ, thích quay về những điều xưa cũ. Chị lại có cơ hội làm việc với trẻ con nên lúc nào cũng khao khát tìm về những ký ức ấu thơ. Nhà Của Thời Thơ Ấu được xây lên trước hết là vì ước mơ của chị.”

Anh Luân – chị Hương và Nhà Của Thời Thơ Ấu

Lớn lên với bức tranh tuổi thơ đầy màu sắc đẹp đẽ, chị cảm thấy mình thật may mắn nhưng đâu phải ai cũng được như thế. Chị muốn tái hiện bức tranh ấy để “bất kỳ ai tới đây, dù là người lớn hay trẻ con, đều thấy tuổi thơ của mình còn đâu đó.” Chị tìm kiếm và mang về Nhà những món đồ ký ức. Đó là viên gạch bông cũ kỹ mang cái tên đầy kiêu sa – gạch bông Nữ Hoàng. Mỗi lần nhìn thấy nó, chị lại nhớ đến nhà ngoại – nơi chị sinh ra và lớn lên, đã cùng các anh chị em họ rượt đuổi nhau, nghe cảm giác mát rượi thấm vào bàn chân trần. “Loại gạch này, chỉ cần lau một cái là sáng bóng lên, nhìn “đã” lắm.” Đó là chiếc gạc-măng-giê mà chị xin từ nhà bà, đựng đầy những món quà bánh mà đứa con nít nào cũng từng len lén mở tủ lấy ăn. Đó còn là mấy bộ bàn ghế của gia đình, máy hát, máy cát sét, tivi, cửa lùa. Hầu hết đều là những món đồ mang màu hoài niệm.

Nói nghe thì dễ, làm mới khó. Hành trình sưu tầm những món đồ ký ức là thách thức lớn nhất trong quá trình xây dựng Nhà, nhất là đối với một người cầu toàn và tinh tế như chị. Với quan niệm rằng Nhà Của Thời Thơ Ấu là một cuộc chơi mà “nghề chơi cũng lắm công phu” nên toàn bộ phải là đồ cũ, nhất định không mua mới hay phục dựng. Theo lời chị, “chúng được gọi là những món hàng vô giá. Bởi lẽ, giá trị đích thực của nó không nằm ở giá cả mà nằm ở ký ức, ở những câu chuyện mà nó mang trong mình.” Chị ngược xuôi tìm kiếm khắp nơi. “Những lúc mệt quá, chị tự nhủ: Hương ơi, đừng có cầu toàn nữa, chấp nhận tìm cái thay thế đi. Nhưng không. Chị phải tìm cho bằng được. Một trong những cái tìm cho bằng được đó là viên gạch Nữ Hoàng. Bây giờ, người ta toàn bán gạch Trung Quốc. Loại gạch bông xưa này vừa hiếm, vừa đắt. May làm sao, chị gặp được một cô bán gạch cũ. Sau khi nghe chị kể về ngôi nhà ký ức, cô đồng ý bán cho chị bằng với giá vốn, xem như cô “đồng hành cùng con.” Chị vẫn nhớ hoài cảm giác cầm trên tay viên gạch bông đó. Bồi hồi. Hạnh phúc. Nhớ nhung. Mừng đến muốn khóc. Bao nhiêu ký ức ùa về trong chị.” Chị chăm chút cho Nhà không khác nào một người mẹ chăm sóc cho đứa con của mình, đầy nhẫn nại, tinh tế và yêu thương.

Chị Hương và ngôi nhà đong đầy ký ức

Ngôi nhà này còn là lời hẹn của chị với một người anh sáng lập Nhà Của Thời Thanh Xuân trên Đà Lạt. Hai ngôi nhà, một ở Sài Gòn sầm uất, một ở phố núi bình yên, đều được xây nên với mong ước trở thành “một nơi mang sự hạnh phúc, an lành và tử tế không chỉ cho chúng ta mà còn cho người khác.”

“Chị không muốn người trẻ phải cô đơn.”

Chị Đồng Lê Quỳnh Hương không chỉ là một cô gái ôm nhiều mộng mơ xưa cũ. Nhà Của Thời Thơ Ấu không phải chỉ là nơi tập hợp những món đồ cổ để “người ta đến check-in rồi về”. Đó còn là nơi chị gửi gắm những trăn trở về giá trị sống thời hiện đại và tình yêu dành cho văn hóa Việt.

“Chị không muốn người trẻ phải cô đơn.” Chị tâm tình như vậy khi kể về khoảng thời gian mình “sống thật vội vã, thậm chí còn vội hơn nhiều người. Đích đến của chị khi ấy là lương tháng bao nhiêu, làm được việc gì, chức vụ thế nào… đúng theo định nghĩa của những giá trị thời hiện đại.” Rồi một cơn trầm cảm thổi bay tất cả, đẩy chị vào sự lạc lõng, cô đơn. Chị nhận ra rằng lối sống ấy chỉ đang giết dần chúng ta chứ không hề đưa ta đến với những giá trị mình hằng theo đuổi.

Sau đó, chị đến làm việc Trung tâm Khuyết tật và Phát triển (DRD), đảm nhận vai trò quản lý hội quán Đời Rất Đẹp, tạo ra sân chơi nghệ thuật cộng đồng nhằm xóa bỏ rào cản giữa người khuyết tật và người không khuyết tật. “Hai năm ở đây giúp chị nhận ra rằng hạnh phúc hay thành công không chỉ được định nghĩa bằng việc mình kiếm được bao nhiêu tiền, sở hữu bao nhiêu căn nhà mà là làm được gì cho xã hội, cho những người yếu thế hơn. Hạnh phúc ấy mới thật sự bền lâu. Khi làm việc với các anh chị khuyết tật, chị được học hỏi thêm về sự kiên nhẫn, tinh thần nghị lực, nhất là ý thức trân trọng sự may mắn mà mình đang có. Điều mà trước đây chị chưa từng nhận ra.”

“Vậy chị xây dựng Nhà có phải là nơi để mọi người được sống chậm lại?”, tôi hỏi. “Phải, chị hy vọng Nhà sẽ là nơi giúp họ được chữa lành, được yêu thương và tìm lại hồi ức. Đó cũng là lý do chị vẽ bức tranh gia đình ba thế hệ ngay trên tường phòng khách của Nhà, tái hiện khung cảnh quây quần đầm ấm của ông bà, cha mẹ và con cái. Chị mong mọi người đến đây đều nhớ rằng: Dù có đi đâu, nhà vẫn là nơi kỳ diệu nhất, nơi chúng ta được sống trong tình thương, sự tử tế, chan hòa nhất mà không sợ bất kỳ phán xét nào.”

“Bức tranh gia đình ấy được lấy cảm hứng từ ca khúc “Kỷ niệm” của cố nhạc sĩ Phạm Duy – bài hát đầu tiên mà ba đã cho chị nghe. Kể từ đó, âm nhạc của Phạm Duy đã đi theo suốt cuộc đời chị, nuôi dưỡng trong chị tình yêu quê hương, văn hóa. Dù làm bất cứ công việc gì, chị cũng muốn “thổi hồn”một câu chuyện, một nét văn hóa Việt vào trong đó, giống như bác Phạm Duy đã dùng ca từ để kể chuyện về đất nước mình.”

Nhà Của Thời Thơ Ấu chính là nơi để chị gửi gắm tình yêu đó. Chị sáng tạo nên những không gian văn hóa độc đáo. Ví dụ như rạp hát Những bông hoa nhỏ, được đặt theo tên của một chương trình nổi tiếng từng làm say mê thế hệ 8x lẫn 9x đời đầu. Rạp hát này “độc nhất vô nhị” ở Sài Gòn vì… không có ghế. Tất cả mọi người đều trải chiếu, ngồi đất trò chuyện với nhau, tan cuộc thì gom chiếu về, mô phỏng lại hoạt động sinh hoạt ở sân khấu thời xưa. Tại đây, Nhà Của Thời Thơ Ấu đã tổ chức những chuỗi chương trình Kể chuyện xưa nghe chơi với các chủ đề như Nói tới chiếc áo dài, Nói năng tử tế, Đờn ca hồi đó … chia sẻ về trang phục truyền thống, về chữ nghĩa thơ văn, về nghệ thuật hát xướng của Việt Nam.

Buổi chia sẻ về nghệ thuật hát xướng của Việt Nam

Mọi người trải chiếu, nghe chia sẻ trong rạp hát Những bông hoa nhỏ

Vượt gian nan bằng sự tử tế

Quay về truyền thống khi mọi người hướng về hiện đại, theo định hướng văn hóa – giáo dục cộng đồng khi hầu hết đều làm kinh doanh, người đầu tiên nghi ngờ tính khả thi của dự án chính là mẹ chị. Bà nhắc nhở chị rằng đây không phải một cuộc chơi, nhưng bằng sự quả quyết và kiên trì, chị đã thuyết phục được mẹ đồng hành cùng với Nhà Của Thời Thơ Ấu.

Chị đã thai nghén ngôi nhà này hơn một năm mới mở cửa cho cộng đồng. “Nhiều người trong xóm hay ghẹo anh chị là chắc hai vợ chồng này rửa tiền. Thuê hẳn căn nhà rồi đóng cửa nguyên ngày. Ai đến liên hệ mở quán cũng không cho. Nhưng tụi chị biết rõ mình đang đi đâu, đang làm gì. Chị cần chuẩn bị thật chu đáo để Nhà đạt đến những giá trị mà chị mong muốn – một cái nhà văn hóa, một cái nhà cộng đồng, với sự an nhiên nhất định giúp chúng ta phát triển lên mỗi ngày.”

Chị Hương và anh Luân chia sẻ về định hướng của Nhà

Có lẽ, chính sự chân thành, tử tế, thể hiện qua những hành động vô vị lợi đã lôi cuốn rất nhiều người đồng hành với chị Đồng Lê Quỳnh Hương trên hành trình tái hiện những giá trị truyền thống. Đó là những người bán đồ cổ đồng ý để lại cho chị với cái giá rất dễ thương, sau khi nghe chị chia sẻ về những giá trị đầy nhân văn mà Nhà hướng tới. Mua xong, mọi người còn cùng nhau lập thành hội những người sưu tầm đồ ký ức. Đó là Hội bảo trợ trẻ em nghèo thành phố Hồ Chí Minh – đơn vị sở hữu cho chị thuê lại ngôi nhà để làm dự án. Đó là người đã tặng chị một tủ sách lớn, sau đó, chị lập thành tiệm sách San Sẻ để lan tỏa văn hóa đọc và tiếp nối đáp đền những ân tình mà mình được nhận. Đó là những người em, người cộng sự thân thiết, “thương Nhà hệt như anh chị thương Nhà, nâng niu từng quyển sách, chăm chút từng câu chữ, từng hình ảnh truyền thông và không nề hà bất cứ việc gì giúp lan tỏa tủ sách đến mọi người.” Đó còn là chúng tôi, những con người tình cờ đến với Nhà Của Thời Thơ Ấu, vẫn thường gọi nhau bằng hai tiếng “người nhà” thân thương. Mỗi lần về đây, dù vội vàng cách mấy, tôi cũng nán lại để trải lòng xuống trang giấy ngà ngà trong cuốn “Nhật ký Nhà mình”. Nơi đó có những lời tri ân, có những tâm tình rất thật, có cả những sự tiếc nuối ước ao. “Chị cảm thấy mình thật may mắn khi được trở thành nơi ký thác tâm tình của bao người như thế.” – chị chủ Nhà chia sẻ với tôi.

“Mỗi lần họp nhóm, tụi chị vẫn thường đùa: “Người đến Nhà mình hình như chỉ toàn người tốt.” Ai cũng kiên nhẫn lắng nghe, ai cũng thành thật chia sẻ. Ở Nhà, không có đúng sai, chỉ trích hay phán xét, chỉ có yêu thương và bình yên. Tụi chị rất mừng vì đã xây dựng được điều đó.”

Nói về con đường dài của Nhà, chị điềm đạm chia sẻ: “Chị mong rằng nó sẽ trở thành nơi kết nối người trẻ. Khi nhắc đến Nhà Của Thời Thơ Ấu là nhắc đến cộng đồng của những người trẻ yêu tiếng nói cha ông, yêu văn hóa Việt Nam, mong muốn làm những điều tốt đẹp để cùng cộng sinh, cùng phát triển. Bởi trong thời buổi này, nếu ai cũng giữ cái tôi cá nhân thì vô tình lại quay về sự ích kỷ, tạo nên sự xa cách giữa người với người.”

Cuộc chuyện trò với chị Hương luôn gợi cho tôi nhiều suy ngẫm về giá trị sống của tuổi trẻ, về tình yêu của chị dành cho văn hóa Việt Nam. Tình yêu ấy có lúc thật lớn lao, đủ để giữ cho chị và những người cộng sự kiên trì đi cùng Nhà Của Thời Thơ Ấu, nhưng cũng có lúc rất đỗi bình dị, khiêm nhường, có thể chỉ gói gọn trong một câu tâm tình được viết trên tường: “Về nhà, đọc sách, viết văn.”

PHƯƠNG HẠ

 

Nói về chị Đồng Lê Quỳnh Hương, bạn Mỹ, phụ trách truyền thông cho Nhà Của Thời Thơ Ấu, nhận xét: “Chị Hương rất gần gũi, luôn quan tâm đến người khác và truyền cảm hứng cho mọi người. Thoạt nhìn, chị có vẻ dịu dàng và yếu đuối nhưng chính trong những cái nhẹ nhàng, mong manh đó, lại là sự mộng mơ và tính nghệ sị mà nhiều người luôn muốn hướng tới để có cuộc sống bớt tẻ nhạt. Chị mạnh mẽ trong chính những dịu dàng của riêng mình. Vì thế, chị Hương được nhiều người quý mến.”

Còn bạn Đào Thanh Việt Phương – cô Se Sẻ trông coi tiệm sách San Sẻ, bày tỏ: “Chị Hương rất dễ kết nối với mọi người. Chị thường có nhiều câu chuyện chia sẻ khiến người nghe cảm thấy thích thú. Chị khá khó tính trong việc sắp xếp không gian, đồ đạc sao cho hài hòa và thú vị.”